Rahppoye, Hekmat-e Honar

Rahppoye, Hekmat-e Honar

The Successor of the Naseri Era: Representation of Ali (PBUH) in Illustrations of Recurring Themes in Lithographed Editions of the Reign of Nasser al-Din Shah

Document Type : Original Article

Authors
Maryam Yaghmaeian 1
Yaghoub Azhand 2
Alireza Taheri 3
Amir Maziar 4
1 PhD Student of Comparative and Analytical History of Islamic Art, Faculty of Theoretical Sciences and Higher Studies of Arts, University of Art, Tehran, Iran
2 Professor, Faculty of Arts, Soureh International University, Tehran, Iran (Corresponding Author)
3 Professor, Faculty of Theoretical Sciences and Higher Studies of Arts, Iran University of Art, Tehran, Iran.
4 Assistant Professor, Faculty of Theoretical Sciences and Higher Studies of Arts, Iran University of Art, Tehran, Iran.
10.22034/rph.2025.2063447.1153
Abstract
The Naseri Era (1848–1896), under the reign of Naser al-Din Shah Qajar, represents a pivotal and multifaceted chapter in Iranian history. It was a time when traditional beliefs, systems of authority, and aesthetic standards were challenged by the rapid introduction of modern technologies and ideas. This duality of continuity and change characterizes the intellectual and artistic landscape of the Naseri period. Lithography, which entered Iran in the early nineteenth century, became one of the most transformative media of this period. By enabling the simultaneous reproduction of text and images, lithography made it possible to publish stories, religious narratives, and visual motifs to a much wider audience than ever before.
Of all the subjects represented in lithographed books, Imam Ali ibn Abi Talib (PBUH) occupies a particularly prominent place. As the first imam of the Shia tradition, the cousin and son-in-law of the Prophet Muhammad (PBUH), and a symbol of piety and bravery, Imam Ali embodies the core values of Shia identity. For centuries, his life and deeds have been recounted through oral storytelling, epic poetry, and devotional literature. In the nineteenth century, with the advent of lithography, his image entered the realm of mass visual culture. This research sets out to explore how Imam Ali was represented in pictorial sets of lithographed books during the Naser al-Din Shah Qajar era, particularly through recurring themes in illustrations across multiple books.
These illustrations depict recurring themes in lithographed books and refer to visual scenes that appear repeatedly across different works and editions, often with only minor variations. These images, such as Imam Ali killing Amr ibn Abd Wadd, splitting Marḥab with Zulfaqar, or confronting dragons and demons, became recognizable symbols for Shia audiences. Their repetition gave them an almost iconic status, enabling viewers to grasp religious and moral lessons without reading the full texts. Thus, illustrations with recurring themes served as artistic conventions and cultural tools that bolstered Shia identity.
This study aims to understand the nature of illustrations of recurring themes. The investigation begins with a comprehensive introduction to lithographic editions emblematic of the era’s illustrated print culture. These editions are meticulously cataloged according to their visual content, with a particular focus on images of Imam Ali. Using a descriptive-analytical methodology, the study analyzes seventy-five illustrations drawn from twenty-four lithographed editions of six influential texts (Eftekhar-nama-Ḥaydari, Ḥamla-ye Ḥaydari, Tuhfa al-Majalis, Khavaran-nama, the Diwan of Farigh Gilani, and Ṭufan al-buka), and reconstructs the visual vocabulary through which Imam Ali was represented. Preserved in major Tehran libraries, these images are artistic products and cultural documents that reflect the aspirations, anxieties, and devotional practices of nineteenth-century Shia society to some extent.
The methodological framework is qualitative and historical-analytical. It involves three main steps: the identification of relevant lithographed editions, the selection of illustrations that depict Imam Ali, and the categorization of these illustrations into thematic groups of recurring themes. The themes identified include: the heroic duels with enemies such as Amr ibn Abd Wadd, Marḥab, and Ḥarith, encounters with supernatural beings such as demons and dragons, the miraculous infant episode in which Imam Ali slays a dragon from his cradle, and iconic seated portraits of Imam Ali, sometimes accompanied by loyal companions such as Qanbar and Salman al-Farsi.
Through this lens, the research uncovers how repetition itself operated as a cultural mechanism. By encountering the same or similar scenes in different books, audiences developed a shared visual literacy: the ability to immediately recognize Imam Ali, his sword Zulfaqar, and the symbolic framework of his battles. These images thus functioned as visual shorthand for Shia values, reinforcing devotion and establishing a standardized set of imagery.
Some of the facts that can be emerged from this study:
1. A Fusion of Epic and Religious Traditions: Imam Ali’s (PBUH) lithographic representations draw heavily from Persian epic storytelling. His battles with monstrous enemies echo the struggles of Rustam and other heroes of the Shahnameh. Yet, the hero here is unmistakably religious, and his victories are framed as divine acts. This synthesis created a hybrid iconography that resonates with both national and religious identity.
2. Mass Mediation Through Lithography: Lithography introduced a new relationship between images and audiences. Unlike unique and exclusive manuscript paintings, lithographs could be reproduced in large quantities. For the first time, artisans, merchants, and sometimes even ordinary people could access illustrated religious texts. The wide circulation of these texts thus extended Imam Ali’s image beyond the realm of the elite, embedding it within everyday devotional life.
3. Educational and Didactic Function: The illustrations of recurring themes also had a pedagogical role. Many viewers, especially among the semi-literate classes, could grasp the essence of a narrative through the illustrations without needing to read the full text. A scene of Imam Ali slaying a dragon, for instance, communicated both his miraculous power and his role as the defender of faith. In this way, images became an accessible form of religious instruction.
4. The Dual Persona of Imam Ali: These images are striking for their depiction of two seemingly divergent aspects of Imam Ali’s identity. On the one hand, he is portrayed as a compassionate and just leader, as well as the spiritual heir of the Prophet. On the other hand, he is portrayed as a supernatural warrior whose blows with Zulfaqar split bodies and terrify demons. This dual persona reflects a broader cultural synthesis, merging piety and bravery as the two cardinal virtues of the Iranian heroic imagination.
5. Narratives of Good and Evil: Many images depict Imam Ali as a central figure in cosmic struggles between good and evil. These enemies are not just adversaries, but rather, they are the personification of falsehood and corruption. Therefore, his victories symbolize not only military success but also the ultimate triumph of truth, justice, and divine will.
6. The Formation of a Visual Canon: By the late Naseri era, certain scenes had become standardized. The duel with Amr ibn Abd Wadd, the splitting of Marḥab, and the slaying of a dragon were repeated so often that they became iconic images recognizable across the Shia world. This repetition helped solidify a canon of Shia heroic imagery that persists even today in popular art and ritual iconography.
The study points out that lithographed depictions of Imam Ali during the Naseri era were not incidental illustrations but rather deliberate cultural instruments. During a time of transition, they reinforced Shia identity, bridging the old and the new, the textual and the visual, and the epic and the devotional. Lithography amplified their impact, enabling these images to circulate widely and become embedded in collective memory.
Ultimately, the research emphasizes the role of visual media in shaping communal narratives. When mediated through lithography, Imam Ali’s heroic iconography became a cultural anchor for Shia society, embodying the timeless struggle between good and evil, as well as the specific anxieties of 19th-century Iran. These images’ enduring power lies in their ability to transcend time. They serve as both records of artistic practice and living symbols of identity and devotion.
Keywords
Iconography
Lithographed Editions
Naseri Era
Imam Ali
Recurring Themes

Subjects

فهرست نسخه‎های چاپ‎سنگی
آشتیانی، میرزاآقا مصطفی‎بن محمدحسن ملقب‎به افتخارالعلما (1310ق)، افتخارنامه حیدری، تهران: کارخانه آقاسید مرتضی‎بن‎آقامیرباقر؛ به سعی و اهتمام محمدعلی‎بن‎ابوالقاسم تاجرکتابفروش‎شیرازی، نسخۀ محفوظ در کتابخانه مجلس شورای اسلامی به شمارۀ 10037.
استرآبادی، سلطان‎محمد‎بن‎تاج‎الدین‎حسن (1272ق)، تحفة‎المجالس، بی‎جا: به‎دستیاری محمدرضابن‎اقاعظیم خوانساری؛ حسب الخواهش آقامیرزا احمد، نسخۀ محفوظ در کتابخانه ملی به شمارۀ 17577-6.
________ (1273ق)، تحفة‎المجالس، بی‎جا: بی‎نا، نسخۀ محفوظ در کتابخانه ملی به شمارۀ 10360-6.
________ (1278ق)، تحفة‎المجالس، تبریز: مشهدی عباسعلی، نسخۀ محفوظ در کتابخانه و موزه ملی ملک به شمارۀ 388471.
________ (1279ق)، تحفة‎المجالس، تهران: کارخانه کربلایی محمدقلی و کربلایی محمدحسین خوانساری؛ کارخانه الله‎قلی‎خان قاجار، نسخۀ محفوظ در کتابخانه ملی به شمارۀ 9970-61.
________ (1300ق)، تحفة‎المجالس، تهران: کارخانه آقاسید اسدالله؛ به سعی و اهتمام ملاحسن و محمدصادق‎بن‎حسین خوانساری؛ حسب الفرمایش حاج‎شیخ محمدرضا تاجر کتابفروش طهرانی، نسخۀ محفوظ در کتابخانه ملی به شمارۀ 8049-61.
راجی کرمانی، ملا بمانعلی (1269ق)، حمله حیدری، تهران: مطبعه آقارستمعلی، محفوظ در کتابخانه ملی به شمارۀ 6813-61.
________ (1275ق)، حمله حیدری، تهران: آقا‎کربلایی محمدحسین؛ حسب الفرموده حاجی‎ملا باقر، نسخۀ محفوظ در کتابخانه مجلس شورای اسلامی به شمارۀ 178471.
________ (1277ق)، حمله حیدری، بیجا: بینا، نسخۀ محفوظ در کتابخانه ملی به شمارۀ 5388-61.
________ (1282ق)، حمله حیدری، تهران: چاپخانه محمدقلی و محمدحسین طهرانی، نسخۀ محفوظ در کتابخانه ملی به شمارۀ 4563-61.
________ (1312ق)، حمله حیدری، تهران: مطبعه میرزا حبیب‎الله باسمه‎چی‎طهرانی، نسخۀ محفوظ در کتابخانه ملی به شمارۀ 27981-61.
فارغ گیلانی، حسین‎بن‎حسن (1269ق)، دیوان فارغ گیلانی، تهران: به‎اهتمام ملا علی اصفهانی، نسخۀ محفوظ در کتابخانه ملی به شمارۀ 6709-61.
________ (1274ق)، دیوان فارغ گیلانی، تهران: کارخانه حاجی عبدالمحمد و محمدصادق خوانساری، نسخۀ محفوظ در کتابخانه ملی و با شمارۀ 25679-61.
________ (1300ق)، دیوان فارغ گیلانی، تهران: کارخانه علیقلی‎خان قاجار؛ به‎سعی و اهتمام ملا علی‎محمد صحاف‎طهرانی، نسخۀ محفوظ در کتابخانه ملی به شمارۀ 10903-61.
ناشناس (1275ق)، خاورنامه، تهران: بی‎نا؛ به‎سعی و اهتمام ملازین‎العابدین الخوانساری، نسخۀ محفوظ در کتابخانه ملی به شمارۀ 9672-61.
________ (1281ق)، خاورنامه، بی‎جا: کارخانه الله‎قلی‎خان، نسخۀ محفوظ در کتابخانه ملی به شمارۀ 6473-61.
________ (1284ق)، خاورنامه، بیجا: بینا، نسخۀ محفوظ در کتابخانه ملی به شمارۀ 15013-61.
 
فهرست منابع
استرآبادی، سلطان‎محمد‎بن‎تاج‎الدین‎حسن (1391)، تحفة المجالس من معجزات ائمه اطهار(علیهم‎السلام)، ‎ویراستار محمد بهشتی، تهران: کتابچی.
امانت، عباس (1394)، حمایت دربار و فضای اجتماعی: ابوالحسن صنیع‎الملک و هنر ایرانی شدۀ عصر قاجار، ترجمۀ محمدجواد احمدی‎نیا، نقد کتاب هنر، شمارۀ 8: 235-280.
بوذری، علی (1390)، چهل طوفان: بررسی تصاویر چاپ‎سنگی طوفان البکاء، تهران: کتابخانه و موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی.
________،  (1393)، چاپ‎سنگی فرهنگ خداشناسی؛ یگانه کتاب مصور صنیع‎الملک، ایران‎نامه، شمارۀ 1: 48-63.
________؛ لعل‎شاطری، مصطفی (1399)، واکاوی تبدیل گفتمان مکتوب غزوه خیبر به گفتمان بصری در کتاب طوفان البکاء (مطالعه موردی آثار میرزاعلی‎قلی خویی)، نامه هنرهای تجسمی و کاربردی، شمارۀ 29: 69-91.
تدین، نجمه (1395)، الگوی شمایل‎نگاری شیعی با تکیه بر بررسی شمایل‎نگارانه نسخه خاوران‎نامه فرهاد نقاش، شباک، شمارۀ 3: 7-19.
خوسفی، ابن‎حسام (1392)، خاورنامه، تهران: ثالث.
دبیری‎نژاد، بدیع‎الزمان (1380)، افتخارنامه حیدری (معرفی حماسه‎های دینی ایران)، کتاب ماه هنر، شمارۀ 31 و 32 (ویژۀ امام علی(ع) در هنر عامه): 86-89.
راجی‎کرمانی، ملا بمانعلی (1395)، حمله حیدری، تصحیح نجمه حسینی‎سروری؛ یحیی طالبیان؛ محمود مدبری. چ 3. ج 1. کرمان: دانشگاه شهید باهنر کرمان.
شگلوا، اولمپیادا؛ مارزُلف، اولریش؛ گرین، نیل؛ و دیگران (1391)، چاپ‎سنگی فارسی از نگاه شرق‎شناسان: هشت مقاله درباره تاریخچه چاپ‎سنگی فارسی، ترجمۀ شهروز مهاجر و ارکیده ترابی، تهران: پیکره.
صفا، ذبیح‎الله (1363)، حماسه‎سرایی در ایران، چ 4، تهران: امیرکبیر.
کاشفی‎خوانساری، سیدعلی (1380)، حمله حیدری (تاملی درباره داستان‎های منظوم درباره مولای‎متقیان و معرفی یک شاعر)، کتاب ماه هنر، شمارۀ 31 و 32 (ویژۀ امام علـی(ع) در هنر عامه): 28-33.
کوثری، مسعود؛ عموری، عباس (1392)، هنر مردمی دینی: شمایل‎شناسی علی(ع)، جامعه‎شناسی هنر و ادبیات، شمارۀ 1: 23-51.
مارزلف، اولریش (1398)، فرهنگ بصری شیعیان دوازده امامی ایران در دوره قاجار، ترجمۀ مصطفی لعل‎شاطری، مشهد: مرندیز.
________ (1390)، تصویرسازی داستانی در کتاب‎های چاپ‎سنگی فارسی، ترجمۀ شهروز مهاجر، تهران: نظر.
________؛ خدیش، پگاه (1391)، اخبارنامه، تهران: چشمه.
محجوب، محمدجعفر (1387)، ادبیات عامیانه ایران (مجموعه مقالات درباره افسانه‎ها و آداب‎ورسوم مردم ایران)، به‎کوشش حسن ذوالفقاری، چ 4، تهران: چشمه.
مرادی‎رستا، ابوالفضل؛ مؤذنی، علی‎محمد؛ بهبودی، معصومه (1401)، نوآوری‎های سبکی فارغ‎گیلانی و ویژگی‎های شعری او در فارغنامه، سبک‎شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)، شمارۀ 72: 226-244.
مهدی‎زاده، علیرضا (1395)، بررسی تحلیلی گفتمان شیعی در چند نگاره حضرت علی(ع) از دوره‎های ایلخانی تا صفوی، تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی، شمارۀ 24: 35-48.
یاحقی، محمد‎جعفر (1389)، فرهنگ اساطیر و داستان‎واره‎ها در ادبیات فارسی، چ 3، تهران: فرهنگ معاصر.
 
فهرست منابع لاتین
Chelkowski, Peter (1989), Narrative painting and painting recitation in Qajar Iran, Muqarnas, Vol. 6: 98-111.
Khosronejad, Pedram (2012), The Art and Material Culture of Iranian Shi’ism: Iconography and Religious Devotion in Shi’i Islam, London & New York: I. B. Tauris.
Marzolph, Ulrich (2012), The Pictorial Representation of Shi’i Themes in Lithographed Books of The Qajar Period, In The Art and Material Culture of Iranian Shi’ism: Iconography and Religious Devotion in Shi’i Islam, edithor: P. Khosronejad, London & New York: I. B. Tauris.
Raby, Julian (1999), Qajar Portraits, London & New York: I.B. Tauris.

  • Receive Date 11 June 2025
  • Revise Date 26 August 2025
  • Accept Date 30 August 2025