رهپویه حکمت هنر

رهپویه حکمت هنر

مبانی زیبایی‌شناسی حکمت عرفانی از منظر ویلیام چیتیک و تجلی آن در فرآیند خلق اثر هنری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 پژوهشگر دکتری معماری، دانشکدۀ هنر و معماری، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران.
2 استادیار گروه معماری، دانشکدۀ هنر و معماری، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران.
چکیده
بنابر نظر بسیاری از فلاسفه امروزه هنر دچار بحران معنا شده و همانند گذشته فرایند خلق اثر هنری در جهت پیوند میان آسمان و زمین قرار ندارد، غالباً هنر معاصر به دنبال تصویرپردازی انتزاعی از همین جهان محسوس است تا اینکه تذکاری باشد برای یادآوری ابعادی فراتر از محسوسات که آدمی نیز تعلقی وجودی به آن دارد. زیبایی‌شناسی به عنوان عاملی پیوند‌دهنده بین فلسفه و حکمت با هنر در خلق اثر هنری قرار دارد و پایة گفتمان میان هنر و فلسفه را فراهم آورده است. ازین‌رو به منظور احیاء و تعالی هنر معاصر، رجوع به حکمت عرفانی و زیبایی‌شناسی عرفانی از منظر یکی از شارحان این مکتب که فیلسوف و هنرمند نیز هست، می‌تواند راهگشا باشد. مسئله مورد پژوهش در این تحقیق آن است که ارکان و اصول زیبایی‌شناسی برگرفته از مبانی عرفانی ویلیام چیتیک چیست و تجلی آن در شکل‌گیری اثر هنری چگونه فرایندی دارد. در این پژوهش گردآوری مطالب به شیوه کتابخانه‌ای و ارائه تحقیق به روش توصیفی و تحلیل محتوایی متون صورت گرفته است. یافته‌ها بیانگر آن است که زیبایی‌شناسی عرفانی مبتنی بر عشقی است که از خدا نشات می‌گیرد و این عشق با شناخت اسماء الهی توسط انسان ادراک می‌شود و هنرمند با شناخت اسماء الله در هر مرتبه‌ای که آن‌ها را درک می‌کند توانایی تجلی این اسماء را در خلق اثر هنری از طریق رمزپردازی خواهد داشت. مخاطب نیز با توجه به طلب و پیمودن مسیر سلوک، مراتبی معنوی را می‌پیماید و هنر برای او به رابطی میان زمین و آسمان بدل می‌گردد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Principles of Mystical Wisdom aesthetics from the perspective of William C. Chittick and its manifestation in the process of creating an artwork

نویسندگان English

Navid Jalaeian Ghane 1
Saeid Ghasemi 1
Khosro Sahaf 2
1 Ph.D. Candidate, Faculty of Art and Architecture, Mashhad Branch, Islamic Azad University, Mashhad, Iran.
2 Assistant Professor, Faculty of Art and Architecture, Mashhad Branch, Islamic Azad University, Mashhad, Iran.
چکیده English

According to many contemporary philosophers, art today faces a crisis of meaning and no longer serves, as it once did, as a process of bridging the heavens and the earth. Contemporary art often leans toward abstract representations of the sensory world rather than acting as a reminder of dimensions beyond material perception, to which humanity has an existential connection. Aesthetics, as a unifying element between philosophy, wisdom, and art, plays a foundational role in the creation of artistic works and forms the basis for discourse between art and philosophy. Therefore, to revive and elevate contemporary art, turning to mystical wisdom and mystical aesthetics through the lens of a scholar who is both a philosopher and an artist (such as William Chittick) can offer valuable insights. The central research question of this study is: What are the fundamental principles of aesthetics derived from William Chittick’s mystical teachings, and how do they manifest in the process of artistic creation. This research employs library-based methods for data collection and uses a descriptive and content-analysis approach to analyze the texts. Findings indicate that mystical aesthetics is rooted in divine love, which originates from God. This love is comprehended by humans through the recognition of the Divine Names. The artist, based on their level of understanding of these Names, is able to manifest them in their artistic creations through symbolic representation. Similarly, the audience, depending on their spiritual quest and progression along the mystical path, ascends through spiritual ranks, transforming art into a bridge between the heavens and the earth.

کلیدواژه‌ها English

William Chittick
Mystical wisdom
Divine names
The process of creating an artwork
Mysticism
اتونی، بهزاد و اتونی، بهناز. (1397). زیبایی‌شناسی در مکتب عرفانی مولانا (با تکیه بر مثنوی معنوی). در مقالات نهمین همایش ملی متن پژوهی ادبی (صص 1-11).
باباکوهی‌شیرازی. (1353). دیوان باباکوهی. معرفت شیراز.
بلخاری قهی، حسن. (1397). در باب زیبایی: زیبایی‌شناسی در حکمت اسلامی و فلسفه یونانی. موسسه انتشارات دانشگاه تهران.
بلخاری قهی، حسن. (1399). شرح نسبت میان کمال و زیبایی در مشارق‌الد‌راری سعید‌الد‌ین فرغانی (تاملی در زیبایی‌شناسی عرفانی حکما و عرفای مسلمان). رهپویه هنر، 13(3)، 5-15. http://dx.doi.org/10.29252/rahpooyesoore.7.3.5
پازوکی، شهرام. (1382). مقدماتی درباره مبادی عرفانی هنر و زیبایی در اسلام با اشاره به مثنوی معنوی. هنرهای زیبا، (15)، 4-13.
توحیدی‌فر، نرجس و اسدی، سعید. (1398). تحلیل زیبایی‌پرستی عرفانی بر اساس فلسفه زیبایی‌شناسی (با تأکید بر آراء هگل). ادبیات عرفانی و اسطوره شناختی، 15(56)، 13-42. https://dorl.net/dor/20.1001.1.20084420.1398.15.56.1.3
چیتیک، ویلیام سی. (1374). به سوی خداشناسی توسعه. معرفت، (14)، 40-49.
چیتیک، ویلیام سی. (1377). معارف دینی در دنیای جدید. نقد و نظر، 5(17-18)، 132-153.
چیتیک، ویلیام سی. (1380الف). تئولوژی و توسعه (س. م. آوینی، مترجم). بازتاب اندیشه، (19)، 18-25.
چیتیک، ویلیام سی. (1380ب). غایت‌شناسی ادراک (ا. ف. حقیری قزوینی، مترجم). خردنامه صدرا، 7(26)، 71-78.
چیتیک، ویلیام سی. (1383). طریق صوفیانه عشق (م. سررشته‌داری، مترجم). مهراندیش.
چیتیک، ویلیام سی. (1386). مولوی و وحدت وجود. در م. مشرّف (مترجم)، میراث مولوی شعر و عرفان در اسلام (صص 153-236). سخن.
چیتیک، ویلیام سی. (1388الف). ایمان و اعتقاد در عرفان ابن عربی (م. ن. افرا، مترجم). اطلاعات حکمت و معرفت، 4(11)، 50-55.
چیتیک، ویلیام سی. (1388ب). سرچشمه‌های الهی عشق انسانی (ل. آقایانی چاوشی، مترجم). مطالعات تقریبی مذاهب اسلامی، 5(17)، 66-79.
چیتیک، ویلیام سی. (1390). اصول و مبانی عرفان مولوی (ج. پروین، مترجم). بصیرت.
چیتیک، ویلیام سی. (1391). معرفت‌شناسی و هرمنوتیک از منظری عرفانی (پ. فطورچی، مترجم). سازمان پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
چیتیک، ویلیام سی. (1392). قلب فلسفه‌ی اسلامی: در جستجوی خودشناسی در تعالیم افضل‌الدین کاشانی (ش. عباسی، مترجم). مروارید.
چیتیک، ویلیام سی. (1393). ابن‌عربی، میراث‌دار پیامبران (م. سوری و ا. علیخانی، مترجم). شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
چیتیک، ویلیام سی. (1394الف). علم جهان، علم جان: ربط جهان‌شناسی اسلامی در دنیای جدید (ا. اصغری، مترجم). انتشارات اطلاعات. (اثر اصلی انتشار 1943)
چیتیک، ویلیام سی. (1394ب). عوالم خیال: ابن‌عربی و مسئله اختلاف ادیان (ق. کاکائی، مترجم). هرمس. (اثر اصلی انتشار 1994)
چیتیک، ویلیام سی. (1395الف). طی طریق معرفت از دیدگاه ابن‌عربی (م. ن. افرا، مترجم). جامی. (اثر اصلی انتشار 1989)
چیتیک، ویلیام سی. (1395ب). عشقِ الهی (ا. رحمتی و ح. کیانی، مترجم). سوفیا. (اثر اصلی انتشار 2013)
چیتیک، ویلیام سی. (1395ج). طی طریق معرفت از دیدگاه ابن‌عربی (م. ن. افرا، مترجم). جامی. (اثر اصلی انتشار 1998)
چیتیک، ویلیام سی. (1396الف). در جست‌وجوی قلب گم‌شده (س. ا. اصغری، مترجم). نشر فلات.
چیتیک، ویلیام سی. (139۶ب). من و مولانا: زندگانی شمس تبریزی و ارتباط او با مولانا جلال الدین (ش. د. عباسی، مترجم). انتشارات مروارید.
چیتیک، ویلیام سی. (139۶ج). دوستی و عشق در معنویت اسلامی (م. نقدبیشی، مترجم). اطلاعات حکمت و معرفت، 12(8)، 46-50.
چیتیک، ویلیام سی و بخت، هما شهرام. (1385). ریشه‌های الهی عشق. بازتاب اندیشه، (82)، 50-58.
ذوالفقارزاده، حسن. (1390). معمار در آیینه اسما. صفه، 21(52)، 15-31. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.1683870.1390.21.2.2.2
رستم، محمد. (1388). جهان و انسان به سان یک کتاب: تعادل و تحقیق دیدگاه ویلیام چیتیک در باب نفس و جهان (س. میثمی، مترجم). کتاب ماه دین، (145)، 82-88.
زرین‌کوب، عبدالحسین و نیکنام، مهرداد. (1381). بدیع الزمان فروزانفر. زیبا شناخت، (7)، 357-360.
شجاری، مرتضی و محمدعلی‌زاده، جعفر. (1391). ارتباط مراتب انسان با مراتب هستی از دیدگاه ملاصدرا. انسان پژوهی دینی، 9(27)، 5-27.
شوکتی اصل، شیرین، شیخلوند، فاطمه، فرهمند سرابی، محمد و غفاری، عذرا. (1401). هنر و زیبایی در اندیشه عرفانی مولانا در تطبیق با دیدگاه رودلف و مزلو. مطالعات هنر اسلامی، 19(47)، 282-302. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.1735708.1401.19.47.23.1
شوئون، فریتیهوف. (1390). کار در زندگی معنوی. در ل. اعتضادی (گردآورنده)، هنر و زیبایی در عرفان ایران: مجموعه مقالات درباره هنر و زیبایی در نشریه عرفان ایران (صص 1-1). حقیقت.
صحاف، سید محمد خسرو. (1395). معنا در معماری ایرانی. هویت شهر، 10(25)، 51-60. https://dorl.net/dor/20.1001.1.17359562.1395.10.1.5.0
علی آبادی، محمد. (1393). گوهر هنر: (تاملی نو در چیستی حقیقت هنر اسلامی) به همراه خوب دیدن و فروتنی یا هنر بندگی در معماری زمین. نور مهراز.
فنایی اشکوری، محمد و کریمیان صیقلانی، علی. (1391). تاملی در مبانی هستی‌شناختی زیبایی‌شناسی در مکتب عرفانی ابن عربی. حکمت و فلسفه، 8(31)، 29-40. https://doi.org/10.22054/wph.2012.5850
قاسمی، سعید، صحاف، سید محمد خسرو و جلائیان قانع، نوید. (1403). بررسی تطبیقی امر زیبا در فلسفه غرب و حکمت ایرانی و تاثیر آن در معماری. مطالعات میان فرهنگی، 19(59)، 239-277.
قیومی بیدهندی، مهرداد. (1389). بازنگری در رابطه میان هنر و عرفان اسلامی بر مبنای شواهد تاریخی. تاریخ تمدن اسلامی، 6(2)، 175-189.
قیومی بیدهندی، مهرداد و پیشوایی، حمیدرضا. (1392). نقش و فراتر از نقش، درآمدی بر جمال‌شناسی صناعت نقاشی در مثنوی معنوی. کیمیای هنر، 2(9)، 7-17.
قرآن کریم.
کوماراسوامی، آناندا کنتیش. (1389). فلسفه هنر مسیحی و شرقی (ا. ذکرگو، مترجم). فرهنگستان هنر جمهوری اسلامی ایران.
کیانی، فاطمه و بلخاری قهی، حسن. (1391). فلسفه هنر و زیبایی شناسی عرفانی از دیدگاه مولانا (با تأکید بر مثنوی معنوی). پژوهش هنر دانشگاه هنر اصفهان، 4(2)، 33-44. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.1735708.1401.19.47.23.1
گیلانی، آذرنوش. (1402). بازتاب حکمت ایران باستان بر زیبایی و عشق عرفانی سهروردی با تکیه بر زیبایی‌شناسی. کاوش های عقلی، 1(2)، 45-79.
لاهوتی، حسن. (1384). از معاصران چهره های ماندگار: استاد سید جلال الدین آشتیانی؛ عارف واصل زمانه‌ی ما. حافظ، (13)، 71-74.
لینگز، مارتین. (1377). هنر خط و تذهیب‌ قرآنی (م. ق. بیدهندی، مترجم). گروس.
متولی حقیقی، منا، صحاف، خسرو و کمالی‌زاده، طاهره. (1402). تعالی در معماری ایرانی با تأملی در حکمت متعالیه. باغ نظر، 20(129)، 45-56. https://doi.org/10.22034/bagh.2023.404885.5410
معتمدی، اسفندیار. (1390). جلال الدین همایی 1358 - 1278. رشد معلم، (263)، 10-11.
ملک‌زاده، زهرا و پناهی، مهین. (1400). مبانی معنا‌شناسانه در زیبایی شناسی عرفانی عطار. پژوهش‌های ادبی، 18(74)، 163-189. http://dx.doi.org/10.2634/Lire.18.74.7
مولوی، جلال‌الدین محمد. (1373). مثنوی معنوی (ت. ه. سبحانی، ویراستار). سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
نصر، سید حسین. (1394). سه‌ حکیم‌ مسلمان (ا. آرام، مترجم). شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
جهان‌شناسی، جان‌شناسی (گزارش بررسی کتاب از ویلیام چیتیک). (1387). کتاب ماه دین، (127)، 10-17.
 
Chittick, W. C. (1982). The Five Divine Presences: From al-Qūnawī to al-Qaysarī. The Muslim World, 72(2), 107-128.
Chittick, W. C. (1989). The Sufi Path of Knowledge: Ibn al-’Arabi’s Metaphysics of Imagination. State University of New York Press.
Chittick, W. C. (1992). Faith and Practice of Islam: Three Thirteenth Century Sufi Texts. State University of New York Press.
Chittick, W. C. (1994). Imaginal Worlds: Ibn al-’Arabi and the Problem of Religious Diversity. State University of New York Press.
Chittick, W. C. (1997). The Self-Disclosure of God: Principles of Ibn Al-’Arabi’s Cosmology. State University of New York Press.
Chittick, W. C. (2001). The Heart of Islamic Philosophy: The Quest for Self-Knowledge in the Teachings of Afdal Al-Din Kashani. Oxford University Press.
Chittick, W. C. (2004). Me & Rumi: The Autobiography of Shams-i Tabrizi. Fons Vitae.
Chittick, W. C. (2005a). Ibn ‘Arabi: Heir to the Prophets. Oneworld Publications.
Chittick, W. C. (2005b). The Sufi Doctrine of Rūmī. World Wisdom.
Chittick, W. C. (2007a). Science of the Cosmos, Science of the Soul: The Pertinence of Islamic Cosmology in the Modern World. Oneworld Publications.
Chittick, W. C. (2007b). The Essential Seyyed Hossein Nasr. World Wisdom.
Chittick, W. C. (2007d). The View From Nowhere: Ibn Al-‘Arabi on the Soul’s Temporal Unfolding. In Timing and Temporality in Islamic Philosophy and Phenomenology of Life (pp. 3-10). Springer.
Chittick, W. C. (2008). Sufism: A Beginner’s Guide. Oneworld Publications.
Chittick, W. C. (2012). In Search of the Lost Heart: Explorations in Islamic Thought. SUNY Press.
Chittick, W. C. (2013). Divine Love: Islamic Literature and the Path to God. Yale University Press.
Chittick, W. C. (2014). Love in Islamic Thought. Religion Compass, 8(7), 229-238. https://doi.org/10.1111/rec3.12112
Ibn al-’Arabi. (2002). The Meccan Revelations (W. C. Chittick & J. W. Morris, Trans.). Pir Press.
Imam Zayn Al-’Abidin. (2006). The Psalms of Islam: Al-Sahifat Al-Sajjadiyya (W. C. Chittick, Trans.). Mohammadi Trust of Great Britain.
Iraqi, F. (1982). Fakhruddin Iraqi: Divine Flashes (P. Wilson & W. C. Chittick, Trans.). Paulist Press.
Mulla Sadra. (2002). The Elixir of the Gnostics (W. C. Chittick, Trans.). Brigham Young University.
Murata, S., & Chittick, W. C. (1998). The Vision of Islam. Paragon House.
Sam’ani, A. (2019). The Repose of the Spirits: A Sufi Commentary on the Divine Names (W. C. Chittick, Trans.). State University of New York Press.
Ṭabāṭabā’ī, S. M. Ḥ. (1981). A Shi’ite Anthology (W. C. Chittick, Trans.). State University of New York Press.

  • تاریخ دریافت 01 دی 1403
  • تاریخ بازنگری 18 دی 1403
  • تاریخ پذیرش 01 بهمن 1403