رهپویه حکمت هنر

رهپویه حکمت هنر

تجلی سفر قهرمانی در رنگ‌های نگاره زال و سیمرغ شاهنامه تهماسبی؛ بررسی پیوند میان ادبیات و هنر ایرانی با نظریه‌ی جوزف کمپبل

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه کتابت و نگارگری، دانشکده صنایع دستی، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران.
2 گروه مطالعات عالی هنر، دانشکده صنایع دستی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
3 گروه هنرهای تصویری، دانشکده تجسمی، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
چکیده
تجلی «سفر قهرمان» یکی از مفاهیم کلیدی در اساطیر ایرانی است که در آثار هنری مختلف به‌ویژه در نگاره‌های شاهنامه به تصویر کشیده شده است. رنگ و نقش از عناصر بنیادین هنر نگارگری ایرانی‌اند که می‌توان از طریق بررسی آن‌ها، ویژگی‌های نمادین، اسطوره‌ای، فرهنگی و روان‌شناختی را بازشناخت. نگاره‌های شاهنامه تهماسبی، به‌عنوان یکی از برجسته‌ترین نمونه‌های هنر ایرانی، با بهره‌گیری از رنگ‌های زنده و پرطراوت، مضامین ادبی و اسطوره‌ای شاهنامه را به شکلی نمادین به تصویر کشیده‌اند. پژوهش حاضر به تحلیل رنگ در نگاره «دیدن کاروانیان زال را» از شاهنامه تهماسبی پرداخته و ارتباط آن با مفاهیم اسطوره‌ای و حماسی شاهنامه فردوسی و کهن‌الگوی «سفر قهرمان» جوزف کمپبل بررسی شده است. هدف اصلی این تحقیق، شناسایی تطبیقی میان کاربرد رنگ در نگاره، شعر شاهنامه و نظریه کمپبل درباره «سفر قهرمان» است. پرسش اصلی این پژوهش این است که چگونه هنرمند از رنگ، به‌عنوان عنصری کلیدی، برای تجسم مفاهیم عمیق اسطوره‌ای و حماسی استفاده کرده و ارتباط این تجسم با سرایش شاعر و نظریه «سفر قهرمان» جوزف کمپبل چگونه قابل تبیین است؟ این پژوهش از نوع کیفی بوده و روش آن توصیفی- تحلیلی است و داده‌ها به شیوه کتابخانه‌ای و الکترونیکی گردآوری شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد که خوانش رنگ در این نگاره، بر اساس تطبیق نظریه سفر قهرمانی کمپبل را می‌توان از منظر بررسی کرد: الف) فراخوانی به ماجراجویی: رنگ سپید موی او نه‌تنها نمادی از پاکی و روشنایی است، بلکه نمایان‌گر جدایی او از دنیای طبیعی و ورود به دنیای روحانی است. ب) مواجهه با راهنما یا موجود فراطبیعی: سیمرغ با پرهای رنگی خود (قرمز، بنفش، زرد و نارنجی، سبز و قرمز) نمایان‌گر قدرت، حمایت و الوهیت است و رنگ‌های قهوه‌ای و خاکی او نشان‌دهنده دشواری‌هایی است که باید با آن‌ها روبه‌رو شود. ج) آزمایش‌ها و چالش‌ها: استفاده از تضاد رنگی، تقایل نور و سایه، بهره‌گیری از رنگ‌های تیره در کنار رنگ‌های روشن‌تر مانند سفید و رنگ‌های گرم و سرد، تضاد و تنش را به تصویر می‌کشد، که به‌عنوان نمادی از بحران هویت و جستجوی قدرت درونی تفسیر شود. د) تولد دوباره و بازگشت به دنیای عادی: کاربرد رنگ بنفش بخصوص در طبیعت می‌تواند نمایان‌گر نزدیک‌شدن پایان این مرحله از زندگی زال در طبیعت است که باید وارد زندگی و چالش جدید گردد. ه) اهمیت سرنوشت و نقشه الهی: رنگ سیاه و ترکیب‌های رنگی مرتبط، نقشی چندوجهی در نشان دادن شخصیت و مقاومت زال ایفا می‌کند که معمولاً با مفاهیم مقاومت و ایستادگی در برابر چالش‌ها و مشکلات مرتبط است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The Manifestation of the Hero’s Journey in the Colors of the Zal and Simurgh Miniature from the Shahnameh of Tahmasp: An Analysis of the Connection Between Iranian Art and Mythological Theories

نویسندگان English

Meysam Barari 1
Hasan Bolkhari Ghehi 2
Mohammad Fadavi 3
1 Calligraphy and Persian Painting Department, Handicraft Collage, Art University of Isfahan, Isfahan, Iran
2 Department of Advanced Art Studies, Visual Arts, Tehran University, Tehran, Iran.
3 Department of Visual Arts, Faculty of Visual, Tehran University, Tehran, Iran.
چکیده English

The Shahnameh of Ferdowsi, one of the greatest works of Persian literature, is renowned for its deep literary and mythological themes. Among the many versions of this epic, the Shahnameh of Tahmasp (circa 1530–1540) stands out as one of the finest examples of Persian miniature painting. Through vibrant and dynamic colors, the miniatures in this manuscript visually interpret the profound themes of the Shahnameh. This paper focuses on the role of color in the miniature titled "The Simurgh Carrying the Child Zal to Her Nest" from the Shahnameh of Tahmasp, analyzing its connection to the mythological and heroic concepts presented in Ferdowsi's poetry, as well as Joseph Campbell’s monomyth theory, or "The Hero’s Journey."
The paper argues that the use of warm, bright colors in depicting the Simurgh and Zal emphasizes the supernatural and protective powers of the Simurgh, portraying her as a divine guide in Zal's heroic journey. Additionally, the color contrast between the Simurgh and the background strengthens the thematic duality between the natural and supernatural realms in Ferdowsi’s narrative. The comparative analysis between the visual elements of the miniature, the poetry of Ferdowsi, and Campbell's theory of the Hero's Journey highlights how color serves as a key visual tool in deepening the concept of hero-making in this story.
Ultimately, the paper concludes that the color contrasts between the Simurgh and the background play a significant role in reinforcing the duality of the natural and supernatural worlds. The vibrant colors of the Simurgh effectively symbolize the divine and supportive powers that guide Zal in his heroic journey. Through its use of color, this miniature enhances the depth of the story of Zal and the Simurgh and contributes to a better understanding of the mythological and heroic themes in the Shahnameh, as well as modern theories of mythology.

کلیدواژه‌ها English

Shahnama of Shah Tahmasp
Zal
Simurgh
Heroic Journey
Persian Painting

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 10 اردیبهشت 1404

  • تاریخ دریافت 06 بهمن 1403
  • تاریخ بازنگری 06 اردیبهشت 1404
  • تاریخ پذیرش 10 اردیبهشت 1404