رهپویه حکمت هنر

رهپویه حکمت هنر

بازتاب اسطوره خونیرث در نگاره‌های گلچین اشعار مکتب شیراز دوره تیموری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
عضو هیات علمی گروه گرافیک، دانشکده معماری و هنر دانشگاه گیلان، رشت، ایران
چکیده
جهان اساطیر شامل موضوعات و مفاهیم گسترده‌ای است که با مظاهر مادی و معنوی طبیعت در ارتباط‌اند. اساطیر جزء جدایی‌ ناپذیر از فرهنگ باستانی هستند که به مرور زمان تمثیل‌های عینی آن‌ها در ادبیات و هنر تجسم یافته است. اسطوره سرزمین باشکوه زرتشتیان «خونیرث» با عناصر طبیعی چون کوه، آب، سرو و گیاهان... نمادی از بهشت موعود است که پس از سقوط سلسله ساسانی با شاخصه‌های اسلامی استمرار یافته است. با پذیرش اسلام توسط ایرانیان باورهای اساطیری با رویکرد مذهبی ادامه می‌‌یابد و در نسخه‌های مصور ادبی ظاهر می‌شود. گلچین اشعار مرقوم سال 801 ه. ق از نسخه‌های نفیس مکتب شیراز دوره تیموری است. این نسخه نگاره‌هایی را در بر‌دارد که به خوبی توانسته خیال‌انگیزی جهان اساطیری و عناصر طبیعی را به صورت نمادین به نمایش بگذارد و مناظری را عرضه کند که به جای بازنمایی عینی طبیعت جلوه‌های رمزگونه آن را متجلی کرده است. هدف مقاله شناسایی تاثیرات اندیشه‌های اسطوره‌ای و دینی قبل از اسلام در نگاره‌‌های گلچین اشعار مکتب شیراز دوره تیموری و دستیابی به مفاهیم آرایه‌های نگاره‌هاست. پرسش مهم در زمینه مطرح‌شده، بررسی ویژگی‌های بصری عناصر و میزان تاثیر‌پذیری از اساطیر زرتشتی است. این مقاله سعی دارد مفاهیم اسطوره‌ای که پیش از اسلام در باور ایرانیان وجود داشته و پس از ظهور اسلام در ذهن روشن-بین ایرانیان رنگ و بوی مذهبی به خود گرفته است را مورد تتبع قرار دهد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The reflection of the myth of the Khunireth in the illustrations of the anthology of poems of the Shiraz school Timurid period

نویسنده English

Marzieh Toraji
The Member at Graphic Design Department, ّFacultyof Architecture and Art, University of Guilan, Rasht, Iran
چکیده English

The world of mythology includes broad topics and concepts that are related to the material and spiritual manifestations of nature. Myths are an inseparable part of ancient culture, whose objective allegories have been embodied in literature and art over time. The legend of the glorious land of Zoroastrians "Khunireth" with natural elements such as mountains, water, cedars and plants... is a symbol of the promised paradise that continued with Islamic features after the fall of the Sassanid dynasty. With the acceptance of Islam by Iranians, mythological beliefs with a religious approach continue and appear in illustrated literary versions. An anthology of anthology's poems in 801 AH. It is one of the exquisite copies of the Shiraz school of the Timurid period. This edition contains paintings that have been able to show the fantasy of the mythological world and natural elements in a symbolic way and present landscapes that instead of objectively representing nature have manifested its mysterious effects. The important question in the mentioned field is to examine the visual characteristics of the elements and the degree of influence from Zoroastrian mythology. This article tries to investigate the mythological concepts that existed in Iranian belief before Islam and after the emergence of Islam in the enlightened minds of Iranians, it took on a religious color

کلیدواژه‌ها English

mythology
Persian painting
school of Shiraz
Khunireth
آژند، یعقوب. (1389). تعامل فرهنگ‌های ایرانی، اسلامی و ترکی در شیراز (سدة هشتم و نهم قمری). تاریخ ایران، (60)، ۱۶-۲.
حسامی کرمانی، منصور و ایمانیان، ملیحه. (1396). طبیعت تجلی مکان مقدس در نگارگری ایران بازتاب کهن الگوی ایرانی در زمین و کوه در نگارگری ایران با کمک آرای میرچا الیاده. نگره، (47)، ۱۴۵-۱۳۱.
جوادی، شهره. (1383). منظره‌پردازی در نگارگری ایرانی. باغ نظر، (1)، ۳۷-۲۵.
دنی، بی. والتر. (1399). بازتاب بهشت در هنر اسلامی (محسن ساربان نژاد، مترجم). مطالعات هنرهای زیبا، ۱۵۲-۱۴۲.
شادلو، داوود و شیرازی، علی اصغر. (1388). طراحی و طراحان فرش در دربار اسکندر سلطان. نگره، (13)، ۵۱-۴۱.
لینگز، مارتین. (1374). نماد آب در قرآن (سید رحیم موسوی نیا، مترجم). فصلنامه هنر، (28)، ۶۱۲-۶۰۵.
ضرغام، ادهم و حیدری، الهام. (1391). جایگاه آب در نگاره‌های سلطان ابراهیم میرزا. باغ نظر، ۱۲(۳۶)، ۱۲-۳.
مبینی، مهتاب و شافعی، آزاده. (1394). نقش گیاهان اساطیری و مقدس در هنر ساسانی. جلوه هنر، (14)، ۶۴-۲۵.
مشبکی، علیرضا و صفایی، نرگس. (1398). بررسی تطبیقی گیاهان مقدس و اسطوره ای در هنر صدر اسلام و پیش از اسلام (هخامنشی و ساسانی). معماری شناسی، (12)، ۶۶-۵۴.
 
 
Coomaraswamy, A. (1927). History of Indian and Indonesian Art. Vendom Press.
Grube, E. (2000). Ibrahim-Sultan’s Anthology of Prose Text Persian Painting. In R. Hillenbrand (Ed.), Persian Painting. London.
Herzfeld, E. (1974). Archaeological History of Iran. Phaidon.
Loukonine, V., & Ivanov, A. (2014). Persian Miniatures. Parkstone Press International.

  • تاریخ دریافت 09 آبان 1403
  • تاریخ بازنگری 27 دی 1403
  • تاریخ پذیرش 01 بهمن 1403